‘प्रोजेक्ट जीआयबी’ला मोठे यश; आणखी तीन पिल्लांची भर Three more Chicks Hatched under Project Great Indian Bustard
जैसलमेर: अतिशय दुर्मिळ आणि नामशेष होण्याच्या मार्गावर असलेल्या माळढोक पक्ष्यांच्या संरक्षणासाठी राबविल्या जाणाऱ्या ‘प्रोजेक्ट जीआयबी’ Project Great Indian Bustard ला मोठे यश आले आहे. गेल्या काही दिवसांत बंदिस्त संवर्धन प्रजनन (Captive Breeding) कार्यक्रमांतर्गत आणखी तीन नव्या पिल्लांचा जन्म झाला आहे. यामुळे आता या केंद्रातील माळढोक पक्ष्यांची एकूण संख्या ९४ वर पोहोचली असून, चालू हंगामात आणखी पिल्ले जन्माला येण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
केंद्रीय पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्री भूपेंद्र यादव यांनी ‘एक्स’ (ट्विटर) या समाज माध्यमावर ही घोषणा केली. बंदिस्त संवर्धनाच्या अवघ्या चौथ्या वर्षात आतापर्यंत एकूण २६ पिल्ले जन्माला आली असून हा एक ऐतिहासिक टप्पा मानला जात आहे.
तीन नव्या पिल्लांची भर
केंद्रीय मंत्र्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, नव्याने जन्माला आलेल्या तीन पिल्लांपैकी एका पिल्लाचा जन्म जंगलातून सुरक्षितपणे संकलित केलेल्या अंड्यातून झाला आहे. तर उर्वरित दोन पिल्लांचा जन्म बंदिस्त संवर्धन केंद्रातच (Captive Facility) मादी पक्ष्यांनी घातलेल्या अंड्यांमधून झाला आहे.
कृत्रिम पद्धत (AI) ठरतेय मैलाचा दगड
या संवर्धन मोहिमेच्या चौथ्या वर्षातील आकडेवारी अत्यंत आशादायक आहे. आतापर्यंत जन्माला आलेल्या २६ पिल्लांचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:
कृत्रिम रेतन (Artificial Insemination) : सर्वाधिक १८ पिल्लांचा जन्म कृत्रिम रेतनाद्वारे झाला आहे. माळढोक सारख्या संवेदनशील पक्ष्यांच्या बाबतीत तंत्रज्ञानाचा हा वापर अत्यंत यशस्वी ठरला आहे.
नैसर्गिक प्रजनन : संवर्धन केंद्रातील पोषक वातावरणामुळे नैसर्गिकरीत्या ४ पिल्ले जन्माला आली आहेत.
जंगलातील अंडी : जंगलातून आणलेल्या अंड्यांचे यशस्वी उबवण करून ४ पिल्ले (सध्याच्या एका पिल्लासह) जन्माला आली आहेत.
‘जंपस्टार्ट’ उपक्रमामुळे जंगली पिल्लांना जीवदान
या संपूर्ण प्रकल्पाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे राजस्थानमध्ये राबविण्यात आलेली ‘जंपस्टार्ट’ (Jumpstart Intervention) उपयोजना. जंगलातून संकलित केलेल्या अंड्यांच्या बदल्यात या विशेष मोहिमेद्वारे राजस्थानच्या वाळवंटी भागात थेट नैसर्गिक अधिवासात ३ पिल्लांचा जन्म घडवून आणण्यात आला आहे.
काय आहे ‘जंपस्टार्ट’चा फायदा?
माळढोकची अंडी आणि पिल्लांना जंगलात भटके कुत्रे, कोल्हे आणि इतर भक्षकांपासून मोठा धोका असतो. ‘जंपस्टार्ट’ उपक्रमामुळे हा धोका तर टळतोच, शिवाय यामुळे पक्ष्यांची मूळ जनुकीय विविधता (Founder Genetic Diversity) वाढवण्यास मदत होते. परिणामी, भविष्यात इनब्रीडिंग (Inbreeding) मुळे होणारे धोके टाळता येतील.
शतकाकडे वाटचाल
सध्या या केंद्रातील एकूण मुख्य साठा (Captive Stock) ९४ पक्ष्यांवर पोहोचला आहे. हा आकडा लवकरच शंभरी पार करेल असा विश्वास वनविभागाला आहे. बंदिस्त केंद्रात तयार होणारी ही नवी पिढी भविष्यात माळढोक पक्ष्यांना त्यांच्या मूळ नैसर्गिक अधिवासात पुन्हा सोडण्यासाठी (Reintroduction) अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे.
आपल्या परिसरातील निसर्गविषयक घडामोडी, बातम्या, लेख “निसर्गवार्ता” मध्ये प्रसिद्ध करण्यासाठी कळवा अथवा लिहा : info@nisargaranga.com
निसर्गवार्ता च्या WhatsApp ग्रुप मध्ये आपल्याला वेळोवेळी मिळतील आमचे विविध Updates. इथे क्लिक करून निसर्गवार्ता WhatsApp Group Join करा.
