भारतातही दिसणार का नयनरम्य ‘अरोरा’ (ध्रुवीय प्रकाश)? Auroras in India??
पृथ्वीला आज (सोमवार) एका मोठ्या सौर वादळाचा Solar Storm सामना करावा लागण्याची शक्यता असून, यामुळे जगभरातील खगोलप्रेमींमध्ये उत्सुकतेचे वातावरण आहे. या शक्तिशाली सौर वादळामुळे जगातील अनेक भागांमध्ये ‘अरोरा’ Auroras म्हणजेच नयनरम्य ध्रुवीय प्रकाश पाहण्याची संधी मिळण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. मात्र, “या वादळामुळे भारतातही अरोरा पाहायला मिळणार का?” असा प्रश्न सध्या देशातील नागरिकांना पडला आहे.
सौर वादळ म्हणजे काय आणि ते का येते?
सूर्याच्या पृष्ठभागावर होणाऱ्या मोठ्या उद्रेकांमुळे (Coronal Mass Ejections – CME) अंतराळात प्रचंड प्रमाणात चुंबकीय ऊर्जा आणि कण उत्सर्जित होतात. जेव्हा हे कण पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्राशी आणि वातावरणाशी धडकतात, तेव्हा भू-चुंबकीय वादळ (Geomagnetic Storm) निर्माण होते. या प्रक्रियेमुळे उत्तर आणि दक्षिण ध्रुवांच्या आकाशात रंगीबेरंगी प्रकाशाची उधळण पाहायला मिळते, ज्याला ‘अरोरा’ (Northern and Southern Lights) म्हटले जाते.
भारतात अरोरा दिसणार का?
सामान्यतः अरोरा हे दृश्य केवळ ध्रुवीय देशांमध्ये (उदा. नॉर्वे, कॅनडा, अलास्का) पाहायला मिळते. परंतु, सौर वादळ जर अत्यंत तीव्र स्वरूपाचे असेल, तर कमी अक्षांशावर (Low-latitude) असलेल्या देशांमध्येही ते दिसू शकते. वैज्ञानिक अंदाजानुसार, भारतातील मैदानी किंवा दक्षिण भागात हा प्रकाश उघड्या डोळ्यांनी दिसण्याची शक्यता फार कमी आहे. मात्र, भारताच्या अगदी उत्तरेकडील लडाखसारख्या उंचावर आणि प्रदूषणमुक्त असलेल्या भागात (विशेषतः हनले येथील ‘डार्क स्काय रिझर्व्ह’मध्ये) कॅमेरा किंवा विशेष उपकरणांच्या मदतीने हा सौम्य प्रकाश टिपला जाऊ शकतो, जसा काही महिन्यांपूर्वीच्या सौर वादळादरम्यान दिसला होता.
संभाव्य धोके काय?
हे सौर वादळ जितके सुंदर दृश्य निर्माण करते, तितकेच ते तांत्रिक दृष्ट्या आव्हानात्मक ठरू शकते. अत्यंत तीव्र वादळामुळे उपग्रह दळणवळण (Satellite Communications), जीपीएस (GPS) यंत्रणा आणि पॉवर ग्रिड्स (वीज पुरवठा) यांवर तात्पुरता परिणाम होण्याची शक्यता असते. तथापि, वैज्ञानिक आणि अंतराळ संस्था या परिस्थितीवर बारीक लक्ष ठेवून आहेत.
आपल्या परिसरातील निसर्गविषयक घडामोडी, बातम्या, लेख “निसर्गवार्ता” मध्ये प्रसिद्ध करण्यासाठी कळवा अथवा लिहा : info@nisargaranga.com
निसर्गवार्ता च्या WhatsApp ग्रुप मध्ये आपल्याला वेळोवेळी मिळतील आमचे विविध Updates. इथे क्लिक करून निसर्गवार्ता WhatsApp Group Join करा.
