पश्चिम घाटात टायगर मॉथ चा नवा वर्ग (Genus) आणि नवी प्रजातीचा शोध; झेडएसआयच्या संशोधकांचे महत्त्वपूर्ण यश
पुणे, प्रतिनिधी : भारताच्या जैवविविधतेने समृद्ध अशा पश्चिम घाटातून Tiger Moth गटातील एक नवा वर्ग (Genus) आणि नवी प्रजाती शोधण्यात भारतीय प्राणी सर्वेक्षण विभागाच्या (ZSI) संशोधकांना यश आले आहे. हा शोध झेडएसआयच्या पुणे येथील पश्चिम प्रादेशिक केंद्रातील शास्त्रज्ञांनी लंडनच्या नॅचरल हिस्ट्री म्युझियम आणि झेडएसआयच्या कोझिकोड येथील पश्चिम घाट प्रादेशिक केंद्राच्या सहकार्याने लावला आहे.
या संशोधनाचे निष्कर्ष आंतरराष्ट्रीय ख्यातीच्या जर्नल ऑफ द लेपिडॉप्टरिस्ट्स सोसायटी या नियतकालिकात प्रकाशित झाले आहेत. नव्याने शोधलेल्या पतंगाला ‘अंतरम् इडुक्की’ (Antaram idukki) असे नाव देण्यात आले असून त्यासाठी ‘अंतरम्’ (Antaram) हा पूर्णपणे नवा वर्गही प्रस्तावित करण्यात आला आहे. संस्कृतमधील ‘अंतरम्’ या शब्दाचा अर्थ ‘फरक’ किंवा ‘भिन्नता’ असा होतो.
संशोधकांच्या मते, एखाद्या पूर्णपणे नव्या वर्गाचा शोध लागणे ही अत्यंत दुर्मिळ घटना मानली जाते. विशेषतः टायगर मॉथ चा समावेश असलेल्या आर्क्टीनी (Arctiinae) या उपकुलात अशा प्रकारचे शोध फार कमी प्रमाणात लागतात. त्यामुळे हा शोध उत्क्रांतीच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे.
हा पतंग सध्या केवळ केरळमधील इडुक्की जिल्ह्यातच आढळून आला आहे. संबंधित वर्गातील इतर पतंगांपेक्षा त्याची शारीरिक रचना आणि जननेंद्रियांची वैशिष्ट्ये वेगळी असल्यामुळे त्याला स्वतंत्र वर्गाचा दर्जा देण्यात आला आहे.
इडुक्की हा पश्चिम घाटातील जैवविविधतेने समृद्ध भाग असून युनेस्कोच्या जागतिक वारसा क्षेत्राचा भाग आहे. मात्र, अनियंत्रित पर्यटन, अधिवासांचे ऱ्हास, भूमीवापरातील बदल आणि वाढते मानव-वन्यजीव संघर्ष यांमुळे या परिसरावरील दबाव वाढत आहे. अलीकडील वर्षांत येथे भूस्खलन आणि अतिवृष्टीमुळे आलेल्या पुरांच्या घटनाही वाढल्या असून त्याचा परिणाम अनेक सूक्ष्म जीवसृष्टीवर होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे.
‘अंतरम् इडुक्की’ ही प्रजाती अत्यंत दुर्मिळ असल्याचेही संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे. पश्चिम घाटातील विविध भागांत मोठ्या प्रमाणावर पतंगांचे सर्वेक्षण करूनही हा पतंग फक्त इडुक्कीमध्येच आढळून आला. त्याच्या अळीचे खाद्य वनस्पती कोणत्या आहेत किंवा त्याचा जीवनचक्र कसे आहे, याविषयी अद्याप माहिती उपलब्ध नाही.
पतंग हे परिसंस्थेतील महत्त्वाचे परागीभवन करणारे जीव असून अनेक पक्षी, वटवाघुळे, सरपटणारे प्राणी आणि इतर कीटकांसाठी ते अन्नसाखळीतील महत्त्वाचा घटक आहेत. पर्यावरणातील बदलांना ते संवेदनशील असल्याने अधिवासाच्या गुणवत्तेचे निर्देशांक म्हणूनही त्यांचा उपयोग होतो.
या संशोधनात डॉ. अपर्णा सुरेशचंद्र कलावते (झेडएसआय, पुणे), डॉ. अल्बर्टो झिली (नॅचरल हिस्ट्री म्युझियम, लंडन), मोहम्मद जाफर पालोट (झेडएसआय, कोझिकोड) आणि केरळचे निसर्ग अभ्यासक बालकृष्णन वळप्पिल यांचा सहभाग होता.
संशोधकांच्या मते, हा शोध पश्चिम घाटातील अजूनही अज्ञात असलेल्या कीटकवैविध्याचा पुरावा असून अशा नाजूक परिसंस्थांचे संरक्षण करण्याची गरज अधोरेखित करतो. २१ व्या शतकातही निसर्ग नवनव्या प्रजातींच्या रूपाने संशोधकांना आश्चर्यचकित करत असल्याचे या शोधातून पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे.
आपल्या परिसरातील निसर्गविषयक घडामोडी, बातम्या, लेख “निसर्गवार्ता” मध्ये प्रसिद्ध करण्यासाठी कळवा अथवा लिहा : info@nisargaranga.com
निसर्गवार्ता च्या WhatsApp ग्रुप मध्ये आपल्याला वेळोवेळी मिळतील आमचे विविध Updates. इथे क्लिक करून निसर्गवार्ता WhatsApp Group Join करा.
